We hebben het vaak gehoord: "Data is het nieuwe goud." Een prachtige metafoor. Glinsterend, begeerlijk, machtig. Maar wie even verder kijkt dan de catchy oneliner, ziet ook de schaduwkant. Want ja, data is waardevol. Maar net als goud is het ook gevoelig voor hebzucht, uitbuiting en machtsmisbruik.
Welkom in het Wilde Westen van de digitale wereld.
We delven, graven en stapelen
Elke klik, swipe, GPS-beweging en hartslag wordt opgeslagen. Niet om je leven beter te maken — althans, dat is wat men claimt — maar vooral omdat die data geld waard is. En veel ook.
Advertentiebedrijven? Verslaafd aan je profiel.
Techreuzen? Data is hun businessmodel.
Overheden? In de verleiding om alles te monitoren, “voor jouw veiligheid natuurlijk.”
AI-modellen? Leren van bergen aan tekst en gedrag (ja, ook van jou).
Data is dus macht. Maar zoals elke mijnbouw weet: wat waardevol is, wordt vaak gewonnen ten koste van iets anders. In dit geval: privacy, transparantie, autonomie.
Wie bezit het goud? Spoiler: vaak jij niet.
Veel mensen denken dat hun data nog van henzelf is. Haha, schattig. Zodra je akkoord gaat met een wazige gebruikersovereenkomst van 34 pagina’s (die niemand leest), geef je rechten weg alsof je een handtekening zet in ruil voor een gratis sleutelhanger.
En wat er daarna met die data gebeurt? Tja, net als met goud in koloniale tijden: het wordt verplaatst, bewerkt, doorverkocht en opgeslagen in kluizen waar jij geen toegang meer toe hebt.
Ethiek is geen add-on
Als DPO weet ik: privacy is zelden sexy tijdens een vergadering. "Doen we daar wat mee? Ja, we hebben zo'n AVG-dingetje." Maar ethiek is geen vinkje. Het is het fundament. Zeker nu AI sneller ontwikkelt dan wetgeving kan bijbenen.
Wat we nodig hebben:
Transparantie: wat gebeurt er écht met je data?
Eigenaarschap: waarom kun jij niet bepalen waar je data wél of niet mag landen?
Beperking: niet alles wat technisch kan, moet je ook willen.
Tot slot
Data is het nieuwe goud. Maar laten we dan ook leren van de geschiedenis van goud: De race om rijkdom zonder regie eindigt zelden netjes.
Dus voordat we AI tot de nieuwe messias kronen en data blijven delven als digitale goudzoekers: Laten we zorgen dat we weten waar we mee bezig zijn. En dat we er mensen bij betrekken die niet alleen code kunnen schrijven, maar ook morele vragen durven stellen.